HomeWiedzaJak być blisko, kiedy dziecko coraz bardziej odkrywa swój świat?

Jak być blisko, kiedy dziecko coraz bardziej odkrywa swój świat?

Między 10. a 13. rokiem życia wiele zmienia się w świecie dziecka. Coraz większego znaczenia nabierają relacje z rówieśnikami, potrzeba przynależności i bycia częścią grupy. Pojawia się pragnienie posiadania przyjaciół, dzielenia z nimi zainteresowań i uczestniczenia w tym, czym żyje grupa. To, co jeszcze niedawno było ważne, może ustępować miejsca nowym pasjom, a czas spędzany z rodziną coraz częściej konkuruje z tym, co dzieje się wśród rówieśników. 

Zmienia się również relacja z rodzicem. Dziecko nie zawsze ma już potrzebę opowiadania o wszystkim, coraz częściej chce decydować o sobie i mieć własną przestrzeń. Dotyczy to także świata online, który może być miejscem spotkań, rozmów, wspólnej zabawy i budowania relacji. Dla rodzica pojawia się więc niełatwe pytanie: jak towarzyszyć dziecku w poznawaniu tego świata, dawać coraz więcej samodzielności, a jednocześnie nadal dbać o jego bezpieczeństwo? 

Ciekawość świata dziecka nie oznacza zgody na wszystko. Warto pamiętać, że dzieci przed 15. rokiem życia nie powinny mieć dostępu do mediów społecznościowych – taką rekomendację przedstawia Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę w kampanii 15 POWODÓW. W codziennym życiu pojawiają się jednak sytuacje, w których dziecko może zacząć z nich korzystać: rodzice instalują WhatsAppa, żeby mogło dołączyć do grupy klasowej, ktoś z grupy rówieśniczej przesyła filmik, który można obejrzeć tylko po zalogowaniu się do danej aplikacji jak Instagram. Czasem od takiego pojedynczego dostępu zaczyna się korzystanie z kolejnych funkcji i kontaktów. Dlatego tak ważne jest, by dorosły wiedział, z jakich aplikacji korzysta dziecko, z kim się tam kontaktuje i pomagał mu rozpoznawać potencjalne zagrożenia. Jak zadbać o jego bezpieczeństwo, pozostając jednocześnie osobą, z którą może swobodnie rozmawiać o swoim świecie online? 

focus na relacje

Poznawanie dziecka to nie tylko rozmowy o tym, co wydarzyło się w szkole, czy pytania o to, jak minął dzień. To także zainteresowanie tym, co je śmieszy, co je zajmuje, czym interesują się jego rówieśnicy i co jest dla niego ważne. 

Świat online również jest częścią tego poznawania. Możemy oglądać z dzieckiem to, co ono ogląda, grać z nim w gry, poprosić, żeby pokazało nam ulubioną aplikację albo opowiedziało o tym, co robi z innymi w internecie. Nie musimy znać się na wszystkim. Możemy poznawać ten świat razem z nim. 

To jednak nie zawsze jest łatwe. Czasem widzimy treści, których nie rozumiemy, które nas niepokoją albo wydają nam się zupełnie bezwartościowe. Pojawia się wtedy pokusa, żeby od razu skomentować: „Jak możesz to oglądać?”, „Przecież to jest głupie” albo „Co ty w tym widzisz?”. 

Warto w takich chwilach spróbować się zatrzymać. Co by było, gdyby opowiadało nam o tym dziecko naszych przyjaciół? Czy również od razu byśmy je ocenili, czy może najpierw spróbowalibyśmy zrozumieć, co je w tym interesuje? 

Nie chodzi o to, żeby ignorować własne obawy. Chodzi o to, by nie zamykać rozmowy, zanim zdążymy dowiedzieć się czegoś więcej. Młoda osoba, która czuje się oceniana, może przestać dzielić się z nami tym, co dla niej ważne. Może też uznać, że nie rozumiemy jej świata, i jeszcze bardziej się od nas oddalić.

Zasada w działaniu – ciekawość i granice mogą iść w parze

Bycie ciekawym świata dziecka nie oznacza, że musimy akceptować wszystkie jego wybory. Możemy chcieć zrozumieć, dlaczego ważne jest dla niego korzystanie z danego komunikatora, a jednocześnie ustalić zasady dotyczące tego, z kim i w jaki sposób może się kontaktować. Możemy być zainteresowani grą, w którą gra z rówieśnikami, i jednocześnie nie zgadzać się na korzystanie z niektórych gier czy treści. 

W wieku 10–13 lat korzystanie z ekranu często wiąże się z potrzebą bycia w grupie. Wspólna gra, rozmowy na komunikatorze czy wymienianie się informacjami pozwalają młodej osobie uczestniczyć w życiu rówieśników. Dlatego zanim zdecydujemy, co ograniczyć, warto przyjrzeć się temu, jaką funkcję pełni ekran w jej życiu. 

Czy służy do kontaktu z rówieśnikami? Czy jest sposobem na rozrywkę, rozwijanie zainteresowań, naukę, a może odpoczynkiem po trudnym dniu? Te funkcje mogą się ze sobą przeplatać. Sam czas spędzony przed ekranem nie zawsze mówi nam, co rzeczywiście dzieje się w tym czasie. 

Kiedy lepiej rozumiemy, do czego dziecko wykorzystuje urządzenia, łatwiej nam zdecydować, gdzie potrzebne są ograniczenia. Warto też rozmawiać z dzieckiem o tym, dlaczego niektóre granice są dla nas ważne. Możemy nie zgadzać się na określone treści, aplikacje czy grupy, ale dobrze, żeby zakaz nie był jedynie komunikatem: „Nie, bo nie”. Dobrze też wspólnie np. z drugim rodzicem zastanowić się, przed czym chcemy w ten sposób chronić i jak wyjaśnić to dziecku. 

Granice mogą budzić złość i frustrację. To nie znaczy, że są niepotrzebne. Podobnie jak dbamy o bezpieczeństwo dziecka poza domem, tak samo musimy interesować się tym, dokąd trafia ono w internecie. Ważne jednak, żeby obok granic była również rozmowa. To ona pomaga młodej osobie stopniowo rozumieć nasze decyzje, a nam lepiej poznawać jej perspektywę. 

jak to powiedzieć?

Zamiast od razu komentować lub oceniać, spróbuj zapytać: 

  • „Co ci się w tym podoba?” 
  • „Co jest w tym dla ciebie najfajniejsze?” 
  • „Chcesz mi pokazać, o co w tym chodzi?” 
  • „Czy to jest coś, co robisz też z innymi?” 
  • „Co jest dla ciebie ważne w tej grze/aplikacji?” 


Nie musimy znać odpowiedzi ani zgadzać się ze wszystkim, co usłyszymy. Dajmy jednak młodej osobie szansę na opowiedzenie o swoim świecie, zanim zdecydujemy, co o nim myślimy.

pamiętaj o sobie

Nie zawsze łatwo zachować ciekawość, kiedy coś nas niepokoi. Możemy złościć się, że dziecko znów sięga po telefon, martwić się, że spędza przed ekranem za dużo czasu albo nie wiedzieć, gdzie kończy się potrzebna samodzielność, a zaczyna ryzyko. To trudne pytania i nie zawsze istnieje jedna odpowiedź, która pasuje do każdej rodziny. 

Pomocne może być przyjrzenie się temu, co młoda osoba robi w internecie i czego tam szuka, zamiast skupiać się wyłącznie na liczbie godzin przed ekranem. Ekran może służyć rozmowie z kolegą, wspólnej grze, rozwijaniu hobby, nauce czy rozrywce. Może też stać się sposobem na odsuwanie trudnych emocji. 

Warto szczególnie przyjrzeć się temu, co dzieje się po szkole. Po całym dniu nauki, kontaktów z rówieśnikami i różnych doświadczeń dziecko może być zmęczone, sfrustrowane albo przeżywać coś, o czym jeszcze nam nie opowiedziało. Sięgnięcie po telefon, grę czy film może przynieść chwilowe wytchnienie i pozwolić oderwać się od trudnych emocji. Nie oznacza jednak, że te emocje znikają. Czasem zostają jedynie na chwilę odsunięte. 

Może się więc zdarzyć, że kiedy przychodzi moment odłożenia ekranu, pojawia się bardzo silna złość, płacz lub niechęć do podjęcia kolejnych obowiązków. Możemy wtedy zastanawiać się, skąd tak duża reakcja na samo wyłączenie gry czy telefonu. Tymczasem jej źródłem nie musi być jedynie przerwanie korzystania z ekranu. Może być nią także nagromadzenie napięć i emocji z całego dnia, które dopiero teraz znajdują ujście. 

Dlatego zadbajmy o to, żeby po szkole młoda osoba miała chwilę na odpoczynek i rozpoznanie tego, jak się czuje, zanim automatycznie sięgnie po ekran. Może potrzebować rozmowy, przytulenia, ruchu, pobycia chwilę w samotności albo po prostu czasu z rodzicem. Nie chodzi o to, żeby odbierać jej możliwość korzystania z ekranu, ale żeby nie stał się on jedynym sposobem na poradzenie sobie ze zmęczeniem i napięciem. 

Warto też pamiętać, że odłożenie ekranu nie zawsze oznacza gotowość do nauki czy innych obowiązków. Po korzystaniu z telefonu lub gry dziecko może potrzebować chwili, żeby przejść do kolejnej aktywności i ponownie skupić uwagę. Jeśli od razu oczekujemy, że odrobi lekcje albo posprząta pokój, może pojawić się złość, frustracja i trudność ze skupieniem. 

Co może pomóc? Możecie umówić się, że po odłożeniu telefonu dziecko wybierze coś, co pozwoli mu stopniowo przekierować uwagę: przygotowanie przekąski, posłuchanie muzyki, rysowanie, ułożenie puzzli czy krótka rozmowa o planach na resztę dnia. Każda rodzina może znaleźć własny sposób na takie przejście. Nie chodzi o tworzenie kolejnego obowiązkowego rytuału, ale o zauważenie, że po intensywnym korzystaniu z ekranu skupienie uwagi na czymś innym może wymagać czasu.

rodzinne wyzwanie

W najbliższych dniach spróbuj znaleźć chwilę na poznanie świata swojego dziecka. Możecie porozmawiać podczas spaceru, zagrać razem w grę, obejrzeć coś, co je interesuje albo po prostu posłuchać opowieści o tym, co dzieje się wśród rówieśników. 

Przyjrzyj się też temu, jak ekrany funkcjonują w Waszym domu. Kiedy pomagają w kontakcie, odpoczynku czy nauce, a kiedy zaczynają utrudniać sen, wspólne posiłki albo wykonywanie codziennych obowiązków? Możecie wspólnie ustalić, że posiłki są bez ekranów, przed snem jest przestrzeń na wyciszenie, a korzystanie z urządzeń ma swoje miejsce w ciągu dnia. 

Zastanówcie się też, co dzieje się w Waszym domu po szkole. Czy dziecko ma chwilę, żeby odpocząć, opowiedzieć o swoim dniu, pobyć z innymi lub pobyć samo, zanim sięgnie po ekran i zanim pojawią się kolejne obowiązki? 

Ważne, żeby zasady wynikały z konkretnych potrzeb Waszej rodziny, a nie tylko z chęci ograniczenia czasu przed ekranem. 

Na koniec zadaj sobie pytanie: Czego nowego dowiedziałam/dowiedziałem się o swoim dziecku, gdy zamiast od razu oceniać i stawiać granice, najpierw spróbowałam/spróbowałem zaciekawić się jego światem online? 

Polecamy również