Tematem podcastu jest to, w jaki sposób z urządzeń korzystają małe dzieci. Maciej Kępka rozmawiał z dr Magdaleną Rowicką, która jest psychologiem, pracownikiem Instytutu Psychologii w Akademii Pedagogiki Specjalnej i w badaniach koncentruje się wokół tematyki związanej z używaniem technologii Internetu, gier komputerowych i ogólnie urządzeń cyfrowych i m.in. tworzyła takie badania „Brzdąc w sieci”, o którym usłyszycie w tym odcinku.
„Naszym zadaniem jako ludzi jest bycie wielowymiarowymi, jeżeli będziemy ludźmi jednej czynności to nie jest to dla nas dobre”. To, co oferuje internet i media społecznościowe, choć atrakcyjne i angażujące, jest niewystarczające, by wspierać pełny rozwój młodego człowieka. Utknięcie w świecie online może mieć poważne konsekwencje – od osłabienia więzi społecznych po zwiększone ryzyko depresji. Tymczasem jednym z najważniejszych zadań okresu adolescencji – tego czasu między dzieciństwem a dorosłością – jest nauczenie się, jak czuć się dobrze w relacjach z innymi. Od jakości tych doświadczeń będzie zależała jakość życia nastolatka przez kolejne dekady. Właśnie dlatego tak ważna jest rola rodziców: wspieranie zrównoważonego rozwoju dziecka, pomaganie mu w budowaniu tożsamości i przygotowywanie do samodzielnego wyruszenia w świat – także ten cyfrowy. W rozmowie poruszamy m.in. temat tego, co zmienia się, gdy dziecko kończy 12 lat, jak to wpływa na relację z opiekunami, dlaczego samotność dosłownie może zabijać i jak ogromną siłę ochronną mają bliskie, żywe relacje. Rozmawiamy też o tym, dlaczego warto uczynić wszystko z dzieckiem „rozmawialnym” – nawet te najtrudniejsze tematy – oraz po co dzieciom mistrzostwo. A wszystko to w kontekście ekranów.
Co wspiera rozwój i dobrostan dzieci i młodzieży, a co je osłabia? W rozmowie z dr Lidią Popek, psychiatrą dzieci i młodzieży, przyglądamy się temu, jak przebiega rozwój emocjonalny i społeczny dziecka od pierwszych lat życia aż po okres adolescencji – i jak ogromny wpływ mają na ten proces rodzice, otoczenie i… obecność ekranów. Rozmawiamy o tym, czym jest mentalizacja, co się dzieje, gdy rodzic ma w uszach słuchawki i dlaczego kontakt wzrokowy, wspólny czas i prawdziwa obecność są kluczowe dla rozwoju więzi. Pojawia się też temat dojrzałości cyfrowej, samotności dzieci i młodzieży, potrzeby bliskich relacji, wpływu mediów społecznościowych na nastrój oraz tego, dlaczego „motywacja do życia człowieka zależy od tego, jakie ma cele”.
Czy wystarczająco wiemy o tym co nasze dzieci robią online? Skąd przekonanie, że są bezpieczne kiedy zostawiamy ich samych z telefonem w ręku? Dzieci coraz wcześniej mają kontakt z pornografią, padają ofiarą groomingu, trafiają na drastyczne sceny przemocy i patotreści – ale to tylko część zagrożeń. Intensywne korzystanie z internetu to również nieharmonijny rozwój – świat dziecka staje się monokulturą, w której dominuje jeden sposób funkcjonowania. Potrzebny jest ustawiczny proces refleksji dotyczący tego jak świadomie towarzyszyć dzieciom w ich korzystaniu z internetu i urządzeń ekranowych. Zadanie rodzica może się wydawać zadaniem niemożliwym – z jednej strony zapewniać bezpieczeństwo, z drugiej pozwolić na swobodę i oddzielenie. Co to znaczy, że granice offline powinny być spójne z tymi dotyczącymi aktywności online? Dlaczego to ważne, żeby dzieci nie grały w gry zanim nie nauczą się czytać i pisać? Po co potrzebne są dni przerwy w korzystaniu z sieci? Na czym polega zasada 30%? Na te i wiele innych pytań odpowiadamy podczas rozmowy.
Jak zmieniają się kryzysy młodzieży na przestrzeni lat? Dlaczego tak wiele osób nastoletnich doświadcza dziś hejtu i trudności w relacjach? Jaką rolę w tym wszystkim odgrywa świat cyfrowy – smartfony, komunikatory, media społecznościowe? W rozmowie z dr Cezarym Żechowskim, który od ponad 30 lat pracuje z młodymi ludźmi rozmawiamy m.in. o: największych wyzwaniach, z jakimi mierzą się dziś osoby nastoletnie, o wpływie ekranów na rozwój kompetencji społecznych i empatii, konsekwencje braku nudy i zaniku umiejętności odraczania gratyfikacji, roli dorosłych w budowaniu bezpiecznych więzi i wspieraniu młodzieży, tym, dlaczego relacja jest fundamentem wszystkiego, a także o tym, dlaczego warto podnieść wiek korzystania z mediów społecznościowych co najmniej do 15. roku życia.
W tej rozmowie dużo jest konkretów. Mówimy wprost: dlaczego dzieci do 3. roku życia naprawdę nie powinny mieć kontaktu z ekranami – i co w tym czasie najbardziej wspiera ich rozwój emocjonalny i poznawczy oraz od kiedy i na jakich zasadach warto w ogóle myśleć o internecie czy mediach społecznościowych. Tłumaczymy, dlaczego uspokajanie dzieci za pomocą ekranów działa na krótką metę, ale na dłuższą może utrudniać uczenie się regulacji emocji. I pokazujemy, co działa zamiast. Rozmawiamy o zasadach, które nie są kontrolą, tylko wsparciem oraz o tym, jak wprowadzać strukturę, która daje dziecku poczucie bezpieczeństwa. Zatrzymujemy się też przy zjawisku, które coraz częściej pojawia się w gabinetach terapeutycznych: emocjonalnych relacjach z AI. Dla wielu dzieci i nastolatków to już nie tylko chatbot, ale ktoś, komu powierzają tajemnice, kto zawsze ma czas, kto nie ocenia. Wreszcie – o rodzicach. O budowaniu relacji, o tym, skąd bierze się bezradność, i czego dzieci tak naprawdę od nas chcą. A także o tym, co najtrudniejsze: czy da się odbudować więź z nastolatkiem, kiedy mamy wrażenie, że już jest za późno?
Badania oraz doświadczenia w pracy z rodzinami z małymi dziećmi, pokazują, że telefon w ręku rodzica, wpływa na jakość jego obecności, na jego emocjonalną dostępność i responsywność, i w konsekwencji negatywnie wpływa na prawidłowy rozwój, dobrostan i poczucie wartości dziecka. Co sprawia, że rodzice sięgają po telefon w obecności dziecka? Dlaczego tak trudno jest tego nie robić? Jak można pracować nad sobą i swoimi nawykami? Gościnią Ewy Dziemidowicz jest Magda Winiarska-Smoczyńska, psycholożka i psychoterapeutka w trakcie certyfikacji, pracująca z rodzinami z małym dzieckiem.
Rodzicielstwo coraz częściej jest samotnym zadaniem – bez wsparcia większej wspólnoty, za to z presją codzienności i wyzwaniami związanymi z ekranami. W tym odcinku przyglądamy się źródłom przeciążenia i osamotnienia rodziców oraz sposobom szukania oparcia. Zastanawiamy się nad rodzicielską bezradnością – pokazując, że nie musi ona oznaczać porażki, lecz może być sygnałem, by się zatrzymać, złapać oddech i spojrzeć na sytuację w której jesteśmy z dystansu. Taka perspektywa otwiera drogę do większego spokoju i bardziej adekwatnych działań wobec dzieci. Rozmawiamy także o budowaniu mikrospołeczności – „wiosek” – które dają dzieciom szansę na naturalny trening społeczny poprzez swobodną zabawę i kontakt z różnorodnością, a rodzicom przynoszą wsparcie i poczucie, że nie są sami. Takie wspólnoty pozwalają dorosłym wzajemnie się wspierać, towarzyszyć dzieciom i dzielić podobne podejście do wychowania – także w zakresie domowych zasad ekranowych. Dzięki temu reguły nie obowiązują wyłącznie w pojedynczym domu, lecz w szerszej grupie.
